Joseph Nicéphore Niepce

Fransız mucit Joseph Nicéphore Niepce ile iyi bir tüccar olan Louis-Jacques-Mandé Daguerre arasında kurulan ortaklığın, tarihteki ilk fotoğrafın ortaya çıkmasına ve ardından da “Daguerreotype”in icadına kadar varan bir ilkler silsilesine varacağını kim bilebilirdi ki? Peki ya fotoğraf ile tamamen ticari bir ilişki içinde olan ve gerçekte bu işe bilimsel yaklaşan diğer kişinin parasal finansmanını sağlayıp, karşılığında buluşlara ortak olmayı şart koşan bir tüccarın ilk fotoğraf makinesine adını vereceğini kim bilebilirdi?

Louis-Jacques-Mandé Daguerre

Dünyada ilk kez bir yüzey üzerine görüntü düşürüp sabitlemeyi basaran kişi olarak tarihe geçen Niepce’nin fotoğraf denemeleri daha eski tarihlidir kimi tarihçilere göre. Bu durum ilk fotoğrafın hangisi olduğu ile ilgili bir belirsizlik yaratır. Örneğin Roland Barthes, Niepce’nin 1823 tarihinde çekildiği sanılan “Yemek Masası” fotoğrafını ilk fotoğraf olarak kabul eder. Ayrıca 1816 tarihinde kardeşine gönderdiği bir başka fotoğraftan daha söz edilir. Ama yine de korunmuş ve günümüze ulaşabilmiş ilk fotoğraf olarak “Le Gras” kabul edilir tartışmasız.

Peki bu fotoğraf hangi teknikle çekildi?

Niepce bu ilk fotoğraf için bir çeşit karakutu kullanmış ve görüntüyü kurşun-kalay alaşımı özel bir plakaya düşürmüştür. Bu plaka “bitümen” denilen ışığa duyarlı bir maddeyle kaplıydı. 1826 yılında evinin penceresinden bu ilkel kamera aracılığıyla çektiği biraz bulanık olan görüntünün oluşması için tam 8 saat beklemek zorunda kalmıştı. İşte o plakaya pozitif olarak pozlanan görüntü, tarihin günümüze ulaşan ilk fotoğrafıdır.

"Le Gras" - Korunmuş ve günümüze ulaşabilmiş ilk fotoğraf

Daguerre ile bir ortaklık kurmuş olan bu müthiş Fransız mucitin yoksulluk içinde sürdürdüğü yaşamı, çektiği fotoğrafın ilanını bile göremeden sonlanmış ve deyim yerindeyse meydanı ortağına bırakıp tarihin tozlu sayfalarına doğru yol almıştır. (1833)

Fakat gelişim durmazdı ve durmayacaktı.

Bu olayların geliştiği imparatorluğa çok da uzak olmayan bir başka imparatorlukta 18 Kasım 1839 (19 şaban 1255) tarihli “Takvim-i Vakayi” gazetesinde “Daguerreotype”in icad olunduğu haberi veriliyordu. Daha sonradan Avrupa’lı birçok fotoğraf sanatçısı bu imparatorluğun başkenti İstanbul’a gelerek çalışmaya ve stüdyolar açmaya başlayacaklardır.

Daguerreotype

Biz eski tüccar yeni fotoğrafçı Daguerre’in icadına yani Daguerreotype’e dönelim tekrar. Bu alet gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, “camera obscura” (karanlık oda) içinde 15-20 dakika pozlandırılarak, civa buharına tabi tutulup geliştirilmesiyle fotoğrafik görüntü elde etmeye yarıyordu. Parlak metal-cam tarzı bir plakaya basılan fotoğrafların negatif ve pozitif görüntüsü bir aradaydı o zamanlar. Günümüzdeki müthiş makinelere ve endüstrilere uzanacak bir yolculuk da böylece başlamıştı.

Çoğu kimse fotoğrafçılığın bu aletin icadıyla başladığını söyler. Ama bizler insanlık tarihindeki tüm basamakları aynı minnettarlık duygularıyla anıyoruz hiç ayırmadan.

Şimdi kolayca edinebildiğimiz teknolojik olanaklar içinde belki de yeterli önemi vermediğimiz bir çok sanat dalından birisi olan fotoğrafçılığın yukarda söz ettiğimiz ve etmediğimiz tüm kahramanları için son görevimizi yerine getirelim.

Dikkat, kameraya doğru bakın, evet, şimdi herkes 333 diyor, hazır… klik….